သန္႔ရွင္းေသာ ပ်ံသန္းသူ သို႔မဟုတ္ လင္းတ ၿမီးရင္ျဖဴ

”လင္းတမႈိင္ မႈိင္သည္”၊ ”စာသူငယ္ၾကား လင္းတ နားသကဲ့သို႔” စသျဖင့္ သူတို႔ကို ”လန္းဆန္းတက္ၾကြမႈ မရွိျခင္း”၊ ”ႀကီးမား၍ အက်ည္းတန္ေသာ ငွက္”အျဖစ္ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ခိုင္းႏႈိင္းေျပာဆိုၾကသည္။ အပုပ္ အသိုးႏွင့္ အေသေကာင္တို႔ကို စားေသာေၾကာင့္ ေအာက္ လမ္း၊ မေကာင္းဆိုးရြား စသည္တို႔ႏွင့္ ဆက္စပ္မႈရွိေသာ ”ငွက္” အျဖစ္လည္း လူေတြက ေၾကာက္လန္႔ရြံရွာၾကသည္။ ”က်က္သေရမဂၤလာမရွိေသာ ငွက္”အျဖစ္လည္း သတ္ မွတ္ထားၾကသည္။

 

ထိုငွက္ကိုပင္ ျမန္မာအမ်ားစုက အတိတ္ဆိုး၊ နိမိတ္ ဆိုး၏ ေရွ႕ေျပးအျဖစ္ ႐ိုးရာအစဥ္အလာအတိုင္း လက္ခံ ယုံၾကည္ထားၾကသည္။ ဆိုရလွ်င္ အိမ္ေျမႇာင္ စုတ္ထိုး ျခင္း၊ မေကာင္းေသာ အိပ္မက္မက္ျခင္း၊ ငွက္ဆိုးထိုး ျခင္း၊ ရြာအတြင္းသို႔ ေတာတိရစၧာန္ဝင္ျခင္းမ်ားကဲ့သို႔ပင္ ထိုငွက္တို႔ ေခတၱလာေရာက္နားခိုပါက ”အတိတ္နိမိတ္ ဆိုး”အျဖစ္ လက္ခံထားၾကဆဲျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ လြဲမွား ေသာ ယုံၾကည္မႈမ်ားက သူတို႔ကို မ်ဳိးသုဥ္းလုနီးပါး အေျခ အေနသို႔ တြန္းပို႔ေနပါသည္။

ၿခိမ္းေျခာက္မႈမ်ားျဖစ္ေပၚ

ထိုငွက္မ်ဳိးစိတ္မွာ လင္းတငွက္ ျဖစ္သည္။ လင္းတငွက္ တို႔သည္ တစ္ေနရာရာတြင္ ေခတၱနားခိုသည္မွာ အစား တစ္ခုခုျမင္၍ သို႔မဟုတ္ အျခားအေၾကာင္းတစ္ခုခု ေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟူ၍ အစဥ္အလာကို ေဖာက္ ထြက္၍ ယုံၾကည္သူနည္းပါသည္။ ထိုသို႔ ယုံၾကည္သူ နည္းပါးမႈက လင္းတမ်ားအေပၚတြင္ ၿခိမ္းေျခာက္မႈမ်ား ျဖစ္ေပၚလာေနပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ မ်ားစြာေသာ ငွက္မ်ဳိးစိတ္မ်ား၊ ေတာ႐ိုင္းတိရစၧာန္မ်ား မ်ဳိးသုဥ္းခဲ့ရမႈ ျဖစ္စဥ္ေတြ ရွိပါသည္။ သာဓကျပရလွ်င္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ရွင္သန္ က်က္စားခဲ့ေသာ ဘဲေခါင္းပန္းေရာင္ (Pink-headed Duck) မွာ ၁၉၅ဝ ဝန္းက်င္ကတည္းက ကမၻာေျမေပၚမွ ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ပါၿပီ။ ယခုအခ်ိန္တြင္ မ်ဳိးသုဥ္းလုနီး ပါး အႏၲရာယ္ႏွင့္ ရင္ဆိုင္ေနရေသာ သားငွက္တိရစၧာန္ မ်ဳိးစိတ္အေရအတြက္ မ်ားစြာထဲတြင္ လင္းတငွက္မ်ဳိးစိတ္ အခ်ဳိ႕လည္း ပါဝင္ေနပါၿပီ။ ကမၻာအရပ္ရပ္ရွိ အခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံ မ်ားတြင္ လင္းတငွက္အမ်ဳိးမ်ဳိးမွာ အျခားသားငွက္မ်ား နည္းတူ မ်ဳိးသုဥ္းသြားခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။

ကမၻာေပၚတြင္ လင္းတ မ်ဳိးရင္း၊ မ်ဳိးစိတ္ေပါင္း မ်ားစြာ ရွိေသာ္လည္း မ်ဳိးခြဲႏွစ္မ်ဳိးသာ ျဖစ္ပါသည္။ တစ္မ်ဳိးမွာ သိမ္း၊ စြန္၊ လင္းယုန္ အႏြယ္ဝင္ျဖစ္ေသာ ”ကမၻာေဟာင္း လင္းတ” (Falconiformes or Old World Vultures) ႏွင့္ အျခားတစ္မ်ဳိးမွာ ခ႐ုတုတ္၊ ငွက္က်ားစသည့္ ေရငွက္ႀကီးမ်ားႏွင့္ အမ်ဳိးေတာ္သူ ”ကမၻာသစ္ လင္းတ” (Ciconiiformes or New World Vultures) ျဖစ္ပါ သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လက္ရွိ က်က္စားေသာ လင္းတမ်ဳိး စိတ္ ေျခာက္မ်ဳိးရွိသည္။ လင္းတမ်ဳိးစိတ္ သုံးမ်ဳိးမွာ ေဆာင္းခိုငွက္ (Migrating Bird) ျဖစ္သည္။ က်န္ သုံးမ်ဳိးမွာ ဌာေနငွက္မ်ဳိးရင္း (Resident Bird) ျဖစ္ၿပီး ကမၻာေပၚတြင္ မ်ဳိးသုဥ္းလုနီးပါး အႏၲရာယ္ရွိေသာ မ်ဳိး စိတ္ (Critical Endangered)အျဖစ္ ရင္ဆိုင္ေနရ
ပါၿပီ။

ထိုလင္းတမ်ဳိးစိတ္သုံးမ်ဳိးမွာ (က) လင္းတၿမီးရင္ျဖဴ (White-rumped Vulture Gyps bangalensis)၊ (ခ)ႏႈတ္သီးလုံးေခ်ာ လင္းတ (Slender-billed Vulture Gyps tenuirostris) ႏွင့္ ဦးေခါင္းနီလင္းတ (Red-headed Vulture Aegypius clvus) တို႔ျဖစ္ၿပီး ယင္းတို႔အနက္ လင္းတၿမီးရင္ျဖဴ မ်ဳိးစိတ္အေၾကာင္းကို တင္ျပခ်င္ပါသည္။

အထေႏွးေကြး

လင္းတၿမီးရင္ျဖဴသည္ အထေႏွးေကြးေသာ ငွက္မ်ဳိး စိတ္ျဖစ္ၿပီး သင့္ေတာ္ေသာ အပူခ်ိန္ရွိမွသာ ပ်ံဝဲ၍ အစာ ရွာသည္။ ေလဟုန္စီးပ်ံဝဲေနေသာအခ်ိန္တြင္ ျမင္ရေသာ အေသေကာင္ကို ေအာက္သို႔ ထိုးဆင္း၍ စားေလ့ရွိသည္။ ထိုလင္းတသည္ အစာရွိရာ ဝန္းက်င္ရွိ သစ္ပင္ႀကီးမ်ား တြင္ နားလိုက္၊ ေအာက္သို႔ ထိုးဆင္း၍ စားလိုက္ျဖင့္ လုပ္ေလ့ရွိသည္။ လူသူ အေႏွာင့္အယွက္မ်ားရွိပါက လည္း မစားဘဲ နီးစပ္ရာသစ္ပင္ႀကီးမ်ားေပၚတြင္ ညအိပ္ နားေလ့ရွိသည္။ ေဆာင္းရာသီဆိုလွ်င္ ျမဴမ်ား ဆိုင္းေန ပါက ျမဴကင္းရွင္း၍ ေနေရာင္ျခည္ ေကာင္းစြာရေသာ အခ်ိန္ေရာက္မွ နီးစပ္ရာ သစ္ပင္ေပၚကဆင္း၍
စားသည္။ အစာစားၿပီးခ်ိန္တြင္ အနီးအနား၌ ေရအိုင္၊ ေခ်ာင္း၊ ေျမာင္းတို႔ရွိပါက ေရခ်ဳိး၊ ေရေသာက္ျခင္း အေလ့အထလည္း ျပဳလုပ္သည္။

အသိုက္ကိုလည္း အလြန္ျမင့္မားေသာ သစ္ပင္ႀကီး မ်ားေပၚတြင္ သစ္ကိုင္း၊ သစ္ရြက္တို႔ျဖင့္ ေဆာက္လုပ္ ေလ့ရွိသည္။ အမ်ားအားျဖင့္ သူတို႔ ေနထိုင္က်က္စားေသာ ဝန္းက်င္အနီးမွ လူသူအေရာက္အေပါက္နည္းေသာ သစ္ပင္မ်ား၊ ေခ်ာက္ကမ္းပါးျမင့္မ်ားတြင္ အသိုက္ျပဳ လုပ္ျခင္းျဖစ္သည္။

လင္းတၿမီးရင္ျဖဴတို႔သည္ ေအာက္တိုဘာလမွ ဧၿပီလ အတြင္း မ်ဳိးပြားၾကၿပီး လင္းတတစ္စုံအတြက္ အသိုက္ တစ္သိုက္တြင္ ဥတစ္လုံးသာ အု၍ တစ္ေကာင္သာ ေပါက္ပါသည္။ အေကာင္ေပါက္ကေလးမ်ားသည္ ေမ သို႔မဟုတ္ ဇြန္လခန္႔တြင္ အေတာင္စုံ၍ မိဘမ်ားႏွင့္အတူ အစာရွာ ထြက္ႏိုင္သည္။ အေကာင္ေပါက္မ်ား (Juvenile) အ႐ြယ္ေရာက္၍ အေကာင္ႀကီးအဆင့္ (adult vulture)ေရာက္ရန္ သုံးႏွစ္မွ ေလးႏွစ္အထိ ၾကာျမင့္သည္။ ထို အခ်ိန္ေရာက္မွ မိတ္လိုက္ျခင္း၊ မ်ဳိးပြားျခင္း တာဝန္ကို ထမ္းေဆာင္ႏိုင္ၾကသည္။

ေပါမ်ားစြာေတြ႕ႏိုင္

လင္းတၿမီးရင္ျဖဴကို ျမန္မာ၊ ပါကစၥတန္၊ အိႏၵိယ၊ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္၊ နီေပါ၊ ဘူတန္၊ ထိုင္း၊ လာအို၊ ကေမၻာ ဒီးယား၊ ဗီယက္နမ္၊ အာဖဂန္နစၥတန္ႏွင့္ အီရန္ႏိုင္ငံတို႔ တြင္လည္းေတြ႕ႏိုင္သည္။ ယခင္က တ႐ုတ္ႏွင့္ မေလးရွား ႏိုင္ငံတို႔တြင္ ေတြ႕ႏိုင္ေသာ္လည္း လက္ရွိတြင္ မ်ဳိးသုဥ္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားၿပီဟု ယူဆရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေရွးယခင္က ႏိုင္ငံတစ္ဝန္းေတြ႕ႏိုင္ေသာ္လည္း ယခု အခ်ိန္တြင္ ေျမာက္ပိုင္း(ကခ်င္ျပည္နယ္)၊ အေနာက္ပိုင္း (ရခိုင္ႏွင့္ ခ်င္း) ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းတြင္သာ ေတြ႕ရေတာ့သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေျမာက္ပိုင္း ဟူးေကာင္း ေဒသႏွင့္ အင္းေတာ္ႀကီးေဒသတစ္ဝိုက္တြင္ေတာ့ ေပါမ်ားစြာ ေတြ႕ႏိုင္ပါေသးသည္။

လင္းတငွက္မ်ားကို ေရွးယခင္က ေပါမ်ားစြာ ေတြ႕ရွိရ ၿပီး ယခုအခါ လြန္စြာရွားပါးလာျခင္းမွာ သူတို႔ေနထိုင္ရာ ေဒသမ်ား ပ်က္စီးဆုံး႐ႈံးလာျခင္း၊ သူတို႔ အသိုက္ေဆာက္ မ်ဳိးပြားေသာ အပင္မ်ား ဖ်က္ဆီးခံရျခင္း(ေတာင္ယာခုတ္၊ ေတာမီး႐ႈိ႕၊သစ္ထုတ္)၊ လူတို႔၏ အေၾကာင္းအမ်ဳိးမ်ဳိး ေၾကာင့္ (ဖမ္းဆီးသတ္ျဖတ္ ခံရျခင္း၊ အဆိပ္သင့္ ေသဆုံး ေသာ အေကာင္မ်ားကို စားသုံးမိျခင္း) ေသဆုံးျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။

သာဓကတစ္ခုမွာ အိႏၵိယ၊ နီေပါႏွင့္ တခ်ဳိ႕ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ကြၽဲ၊ ႏြားေရာဂါ ကာကြယ္ေဆး (အေရာင္က်ေဆး)အျဖစ္ အသုံးျပဳေသာDeclofenac (non-steroidal anti-inflammatory drug) ေဆးမ်ားေၾကာင့္ လင္းတ အမ်ားအျပား ေသဆုံးခဲ့ေသာ ျဖစ္ရပ္မ်ား ရွိပါသည္။ ယင္းေဆးထိုးထားေသာ ကြၽဲ၊ ႏြား အေသမ်ားကို လင္းတ မ်ား စားသုံးမိရာက ေက်ာက္ကပ္မ်ား ပ်က္စီးကာေသဆုံး ျခင္းျဖစ္သည္။

လင္းတငွက္မ်ားသည္ အပုပ္၊အသိုးမ်ားကို စားေသာ ေၾကာင့္ လူအမ်ားစုသည္ ”ရြံရွာဖြယ္ေကာင္းေသာ ငွက္၊ အတိတ္နိမိတ္ မေကာင္းေသာ ငွက္”အျဖစ္ ေရွးယခင္ မွစ၍ ယခုအခ်ိန္အထိ ထင္ျမင္ေနၾကဆဲျဖစ္သည္။ အမွန္မွာ လင္းတမ်ားသည္ လူသားမ်ား၏ လူမႈေရး၊ စီးပြားေရး၊ က်န္းမာေရး စသည္တို႔ကို ေႏွာင့္ယွက္ဖ်က္ဆီး ျခင္း မရွိဘဲ လူသားတို႔အတြက္ ေရာဂါျဖစ္လာႏိုင္ေသာ အပုပ္အသိုး၊ အနံ႔အသက္မ်ားကို ရွင္းလင္းေပးျခင္းျဖင့္ ”ေက်းဇူးျပဳေသာ ငွက္” ျဖစ္သည္။

မိတ္ေဆြငွက္

လင္းတမ်ားကဲ့သို႔ လူအမ်ား သတ္မွတ္ထားေသာ ငွက္ဆိုးဟု ေခၚသည့္ လင္ေကာင္ပိုး (ေခၚ) မိန္ကို ဒုနိ မတၱိ (နိမိတ္မေကာင္းေသာ ငွက္) အျဖစ္ သတ္မွတ္ထား ၾကသည္။ အမွန္မွာထိုငွက္သည္ လယ္သမားတို႔၏အဓိက ရန္သူျဖစ္ေသာ ၾကြက္တို႔ကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔သုတ္သင္ ေပးေသာ ”မိတ္ေဆြငွက္”သာ ျဖစ္သည္။

ဤသို႔ ငွက္မ်ားကို အတိတ္နိမိတ္မေကာင္းေသာ ငွက္ အျဖစ္ ထင္ျမင္သတ္မွတ္ခံေနရျခင္းမ်ားသည္ လင္းတ ငွက္မ်ဳိးမ်ားအပါအဝင္ ငွက္မ်ား ေလ်ာ့နည္းလာရျခင္း၏ အဓိကအခ်က္ျဖစ္ပါသည္။

ကခ်င္ျပည္နယ္ရွိ လင္းတမ်ား က်က္စားရာ တစ္ဝိုက္ က ေဒသခံမ်ားကို ေမးျမန္းၾကည့္ရာ အမ်ားမွာ လင္းတ မ်ားကို ”နိမိတ္မေကာင္းေသာ ငွက္”အျဖစ္ မယူဆဘဲ ”ေက်းဇူးရွင္ငွက္”ဟု သတ္မွတ္ထားၾကသည္။အေၾကာင္း မွာ ေဒသခံတို႔၏ လယ္ယာမ်ားတြင္ ေသဆုံးေနေသာ ကြၽဲ၊ ႏြားမ်ားကို ရွင္းေပးျခင္းျဖင့္ ကူညီ၍ ျဖစ္သည္။ ထို ေဒသမွ ေဒသခံမ်ားသည္ ကြၽဲ၊ ႏြားမ်ားကို အမွတ္အသား ထား၍ ေတာထဲတြင္ လႊတ္ထားေလ့ရွိသည့္အတြက္ လင္းတမ်ား ေကာင္းကင္တြင္ ပ်ံဝဲေနသည္ကို ၾကည့္ကာ မည္သူ႔ကြၽဲ၊ ႏြားေသဆုံးေနသည္ကို သိရွိၾကသည္။

မိတ္ေဆြကဲ့သို႔ သေဘာထား

ထို႔ေၾကာင့္ ကခ်င္ျပည္နယ္တြင္ ေဒသခံမ်ားက လင္းတမ်ားအေပၚ မေကာင္း မျမင္ျခင္း၊ အေႏွာင့္
အယွက္မေပးျခင္း၊ မိတ္ေဆြကဲ့သို႔ သေဘာထားျခင္းတို႔ ေၾကာင့္ အျခားေဒသမ်ားထက္ ေပါမ်ားစြာ က်န္ရွိေနျခင္း ျဖစ္သည္။

လင္းတၿမီးရင္ျဖဴသည္ ယခင္က ကမၻာေပၚ၌အေကာင္ ေရ သန္းခ်ီရွိႏိုင္ေသာ္လည္း ၁၉၉ဝ ျပည့္ႏွစ္ ေနာက္ပိုင္း တြင္ ေသေက်ပ်က္စီးမႈ အလြန္မ်ားျပားလာျခင္းေၾကာင့္ အေကာင္ေရလ်င္ျမန္စြာ က်ဆင္းလာခဲ့ရာ ယခုအခ်ိန္ တြင္ ၂၅၅ဝ မွ ၉၉၉၉ အတြင္းသာ က်န္ရွိေတာ့သည္။ထို႔ေၾကာင့္ ၅ႏွစ္မွ ၁ဝ ႏွစ္အတြင္း စနစ္တက် ထိန္းသိမ္း ကာကြယ္မႈမ်ား မျပဳလုပ္လွ်င္ လုံးဝေပ်ာက္ကြယ္သြား ႏိုင္သည္ဟု ကမၻာ့ငွက္ပညာရွင္မ်ားက ခန္႔မွန္းထားသည္။

သို႔ျဖစ္၍ ထိုငွက္မ်ဳိးစိတ္ရွိေသာ ႏိုင္ငံမ်ားသည္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ ထိန္းသိမ္းေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို နည္းလမ္းေပါင္းစုံျဖင့္ ျပဳလုပ္ေနၾကပါၿပီ။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္လည္း လင္းတ
ထိန္းသိမ္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို သက္ဆိုင္ရာအဖြဲ႕အစည္း မ်ားက ျပဳလုပ္ေနပါသည္။

ထိန္းသိမ္းကာကြယ္

လင္းတမ်ားကို ကြၽဲ၊ ႏြား အေသေကာင္မ်ား ေကြၽးျခင္း၊ ယင္းတို႔၏ အစားအစာမ်ားကို ျဖည့္ဆည္းေပးျခင္း၊ အေကာင္အေရအတြက္ စာရင္းေကာက္ယူျခင္း၊ မ်ဳိးပြား က်က္စားရာ ေဒသမ်ားကို ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္၍ သုေတသန ျပဳလုပ္ျခင္း၊ ေဒသခံမ်ားအား လင္းတငွက္မ်ား အေပၚ ထိန္းသိမ္းေရးအျမင္တိုးပြားလာေစရန္ ပညာေပး အစီ အစဥ္မ်ား ျပဳလုပ္ေနပါၿပီ။ ေဒသခံမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ မ်ဳိးပြားက်က္စားရာ ေနရာမ်ားကို ကာကြယ္ထိန္းသိမ္း ျခင္း လုပ္ငန္းမ်ားျပဳလုပ္၍ ရွားပါးလာသည့္ လင္းတငွက္ မ်ား မ်ဳိးသုဥ္းေပ်ာက္ကြယ္မသြားေစရန္ ထိန္းသိမ္း ကာကြယ္ေရး ေဆာင္ရြက္ေနပါၿပီ။

သို႔ေၾကာင့္ လင္းတငွက္မ်ားသည္ အျခားအဖိုးတန္ သယံဇာတမ်ားနည္းတူ သဘာဝတရားႀကီးမွ လူသားမ်ား အတြက္ ေပးထားေသာ အေမြပစၥည္းတစ္ခုျဖစ္၍ ထို အေမြပစၥည္း မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ ေရွာက္ရန္ လူသားအားလုံးတြင္လည္း တာဝန္ရွိပါေၾကာင္း တင္ျပလိုက္ရပါသတည္း။

ႏိုင္လင္း

WCS Myanmar

By | 2018-03-28T14:56:08+00:00 March 28th, 2018|Uncategorized|0 Comments

About the Author:

Leave a Reply